در سپتامبر 2025، آدام توز با مقاله ای تحت عنوان “پایان توسعه” موجی از شوک را به محافل مطالعات توسعه (در غرب) فرستاد. او این حقیقت آشکار را اعلام کرد که «الگوی کمک‌های غربی همیشه سراب بوده است» و «اهداف توسعه پایدار سازمان ملل اکنون کمتر شبیه یک طلوع جدید به نظر می‌رسد تا آخرین نفس یک فانتزی تک قطبی پایان تاریخ». با این حال، به اصطلاح «توسعه» بیش از کمک و تسلط غرب صحبت می کند. این پست وبلاگ استدلال می کند که آنچه ممکن است پایان کمک باشد ممکن است آغازی برای درک و مطالعه توسعه به عنوان یک فرآیند درونزا در محدودیت ها و فرصت های بین المللی باشد. برای اینکه این اتفاق بیفتد، ما به عنوان محققین توسعه باید در برابر بازگشت به مفاهیم محدود «توسعه» به عنوان رقابت مبتنی بر کمک یا قدرت های بزرگ مقاومت کنیم و بر فلج مضطرب و ترحم نسبت به پایان هژمونی بلامنازع ایالات متحده غلبه کنیم. در عوض، ما باید از لحظه حال به عنوان فرصتی برای بازاندیشی و در نهایت مفهوم‌سازی مؤثری استفاده کنیم که چگونه سیاست ملی و ساختارهای اقتصاد جهانی یکدیگر را شرط‌بندی می‌کنند.
توسعه به عنوان یک پروژه مداخله جویانه (به جای یک فرآیند درون زا) برای اولین بار در پایان جنگ سرد مرده اعلام شد. با این حال، جیلیان هارت قبلاً در اوایل دهه 2000 استدلال می کرد که بقایای آن در واقع تحت پوشش نئولیبرالی زنده مانده اند. غرب که به عنوان کمک‌های بشردوستانه مخالف مداخله دولت پنهان شده بود، از طریق صنعت کمک‌های بین‌المللی که به شاخص‌های فردی سرمایه اجتماعی در بهداشت و آموزش و نه صنعتی شدن در سطح کشور توجه داشت، وارد بسیاری از کشورهای در حال توسعه شد. این تمرکز جدید بر “کوچک”، “محلی” و به اصطلاح “جامعه مدنی” و “توانمندسازی” کمک‌محور بازیگران محلی به عنوان شرکای کوچک غیرتهدیدکننده، نه تنها یک ایدئولوژی نئولیبرالی متمرکز بر بازار را تبلیغ می‌کند، بلکه فشار بر دولت‌ها و نهادهای مالی بین‌المللی را برای ایجاد تحول اقتصادی کاهش می‌دهد. در حالی که بانک جهانی و شرکت در نهایت مجبور شدند بپذیرند که مداخله دولت در واقع نقش مهمی در رشد اقتصادی شرق داشته است.آسیا بین سال‌های 1960 و اواخر دهه 1990 (Fine 1999)، وابستگی شدید اقتصادی «ببرها» (هنگ کنگ، سنگاپور، کره جنوبی، تایوان) و اتحاد سیاسی با قدرت‌های غربی در نهایت به جای تهدید هژمونی ایالات متحده، حمایت کردند.
تنها اکنون، با ظهور چین، این تداوم مداخله جویانه و ادعای قدرت دوباره در معرض دید عموم قرار گرفته است. در عین حال، مطالعات توسعه، رشته‌ای که با تمرکز بر ادبیات توسعه‌ای دولت، برای ابهام‌زدایی از «معجزه شرق آسیا» انجام داده است، اکنون به نظر می‌رسد تمایلی به مطالعه چین به‌عنوان چیزی جز بازیگری در رقابت‌های ژئوپلیتیک ندارد. بسیاری از کسانی که بر تجربه توسعه چین تمرکز کردند اکنون یا بازنشسته شده اند (مانند کریس برامال، پیتر نولان) یا به نظر می رسد که از بحث مطالعات توسعه گسترده تر دور مانده اند (مثلاً ایزابلا وبر)، که Yuen Yuen Ang یک استثناء قابل توجه است. در مجموع، به نظر منصفانه است که بگوییم غرب (و شامل مطالعات توسعه غربی نیز می‌شود) مدت‌هاست در آنچه توز آن را ترکیبی از «اعتماد بیش از حد، از خود راضی و کوته‌اندیشی» در مورد چین می‌خواند، باقی مانده است، تنها به این دلیل که موفقیت این کشور را عمدتاً به عنوان یک تهدید ژئوپلیتیکی توصیف می‌کند – دقیقاً مانند ژاپن در دهه 1980 یا آلمان در دوران پس از جنگ، نه یک فرصت بالقوه چندجانبه برای پس از جنگ. آینده، و عمدتاً یک پدیده تجربی است که ارزش مطالعه دارد.
در این زمینه کنفرانس اخیر موسسه توسعه جهانی در دانشگاه منچستر در 13هفتم و 14هفتم آوریل یک فرصت از دست رفته تاسف بار به نظر می رسد. گردهمایی پیرامون موضوع “آینده توسعه جهانی چیست؟”، به نظر می رسید کنفرانس عمدتاً با هدف “آینده هژمونی آمریکا در مواجهه با ظهور چین (و کاهش کمک ها) چیست؟” با کمی صحبت از آینده سرمایه داری جهانی به عنوان یک فرآیند یا مسیری برای کشورهای در حال توسعه به سوی تحول اقتصادی و آینده ای پایدار در کنار چین.
روز اول کنفرانس عمدتاً حول محور ایده جنگ سرد دوم بود، علی‌رغم سخنرانی یوئن یوئن آنگ که اصطلاح «چند بحران» (که آدام توس آن را محبوب کرده است) اساساً به عنوان عبارتی فراگیر برای اضطراب غرب در دنیایی که ساختارهای هژمونیک در حال تغییر است، بیان کرد. فراخوان جایگزین آنگ برای کثرت گرایی، که اختلال و عدم قطعیت کنونی را فرصتی برای تجدید ساختاری به جای فروپاشی جهانی می داند، تا حد زیادی ناشناخته مانده است و درهم تنیدگی مداوم توسعه (تحقیق) با بازی های قدرت های بزرگ را آشکار می کند.
سخنرانی اصلی کن اوپالو در روز دوم برای غلبه بر انحراف نوستالژیک کنفرانس انجام شد و به ما یادآوری کرد که کمک ها هرگز به دستیابی به توسعه کمک نکرده اند، بلکه وابستگی را با مهار ظرفیت مالی دولت ها، تحریف اقتصاد سیاسی ملی، مختل کردن درک روشن از چگونگی توسعه ملی و توسعه ایدئولوژیک از طریق “فتوحانه” کردن فرهنگ ایدئولوژیک، تشویق و تقویت می کند. کشورهای کمک کننده جنگ اگرچه اوپالو بین کمک‌های تعدیل ساختاری قبل و بعد از آن تمایز قائل نشد، اما کمک‌های اولیه در واقع نقش مهمی در رسیدگی به عدم تعادل تراز پرداخت‌ها ایفا کرد (فیشر 2009، Behuria 2025)، اظهارات او به آشکار شدن جهت تحقیرآمیز کنفرانس تا کنون کمک کرد.
با تکرار جان مینارد کینز، دانیلا گابور در سخنرانی اصلی خود تکرار کرد که تحولات سیاسی یا اقتصادی باید به جای چسبیدن نوستالژیک به چارچوب‌های قدیمی، باعث زیر سؤال بردن پارادایم‌ها و جهان‌بینی‌های اقتصادی موجود شود. برای انجام این کار، او کار بدیهی را انجام داد: او سیاست‌های صنعتی چین را – که موفق شد از اصول اجماع واشنگتن عبور کند – با آنچه که او “اجماع وال استریت” را ابداع کرد، که نمونه‌ای از صنعت سبز ایالات متحده IRA بود، بر اساس کاهش ریسک مالی و نظارتی مقایسه کرد. به گفته گابور، نقص اصلی این نسخه جدید اجماع واشنگتن این است که “ایالت را به عنوان “کاهش ریسک” باز می گرداند، اما نه به عنوان یک نظم دهنده استراتژیک سرمایه خصوصی. گابور استدلال می‌کند که این رویکرد به‌طور قابل‌توجهی با سیاست صنعتی چین متفاوت است، که «رویکرد هویج و چوب» آسیای شرقی را با ترکیب مشوق‌های مالی با الزامات عملکرد سخت‌گیرانه برای هدایت سرمایه خصوصی به اولویت‌های استراتژیک تکرار می‌کند.
مقایسه او با استفاده از استراتژی کاهش ریسک هوش مصنوعی ترامپ به عنوان مثالی برای «احیای هژمونی ایالات متحده»، بینش مهمی را ارائه داد که در واقع تداوم زیادی در سیاست اقتصادی بین دولت‌های بایدن و ترامپ وجود دارد. اما او همچنین تصریح کرد که اگر واقعاً می‌خواهیم «توسعه جهانی» را درک کنیم، باید بر «پیچیدگی مقیاس مالی» و به‌ویژه مؤسسات مالی کلان تمرکز کنیم، زیرا آنها اساس ظرفیت کشورها برای توسعه را تشکیل می‌دهند. گابور اصرار داشت که اجماع نئولیبرالی همچنان ادامه دارد که اکثر کشورهای در حال توسعه هنوز از سیاست گذاری پولی مستثنی هستند. با این حال، برای گابور، اقدامات پولی مانند اعتبار هدفمند در مرکز موفقیت توسعه چین است.
البته این تحلیل سیاستی این سوال را مطرح می‌کند که چه نیروهای داخلی در وهله اول ظرفیت دولتی چین را قادر و حفظ کردند و آیا آنها پایدار هستند؟ بنابراین، مداخله گابور به بلوک نظری اصلی مطالعات توسعه امروزی اشاره کرد که در مورد پیوند تحلیل اقتصاد کلان با شرایط مادی و روابط ملی کشورها است. این رابطه متقابل کلید درک بهتر شرایط اصلاحات نهادی است که گابور می خواهد ببیند. در حالی که توسعه بازارهای سهام و مشتقات چین ممکن است راه هایی را برای دور زدن هژمونی مالی ایالات متحده به آن ارائه دهد (به پتری 2020 مراجعه کنید)، ادبیات تبعیت مالی بین المللی (IFS) این نکته مهم را نشان می دهد که اکثر کشورهای در حال توسعه در موقعیت های فرعی در سیستم پولی و مالی جهانی قرار دارند که روابط مالی دولت و مالی آنها را مشروط می کند. در جلد ویرایش شده توسط یوهانس پتری و آندریاس نولکه، دولت، سرمایه داری و امور مالی در بازارهای نوظهور (2025)، محقق IFS، الیاس عالمی، خواستار بررسی دقیق تر از “ضرورت دوگانه دولت ها برای ترویج انباشت سرمایه است. و [italics added] مدیریت روابط طبقاتی» (ص 37). با این حال، به جز چند استثنای قابل توجه در فصول کتاب (به عنوان مثال، کاپادیا و مستحق 2025)، درک غنی تری از نمایندگی دولتی در چارچوب محدودیت های نظام اقتصادی و پولی جهانی باید توسعه یابد (برای جزئیات بیشتر به بررسی کتاب مراجعه کنید).
فضای کنونی ترس غرب و ریاکاری که در مورد صنعت توسعه مبتنی بر ارزش غرب آشکار می‌کند، ممکن است برخی را به منعکس‌کننده پایان توسعه و افراط در تحقیقات توسعه سوق دهد. اما در عوض، باید به عنوان زنگ خطری برای محققان توسعه عمل کند و به ما یادآوری کند که این رشته می‌تواند توسعه را به‌عنوان فرآیندهای چند مقیاسی، تاریخی تعبیه‌شده و مبتنی بر سیاست، به جای نتیجه خالص رقابت قدرت‌های بزرگ یا موارد احتمالی مهم توضیح دهد. پایان پایان تاریخ، همانطور که لی جونز آن را نامیده است، و همچنین تجدید دوباره بحث ها در مورد قدرت بزرگ، به ما کمک می کند تا متوجه شویم که ادعاهای غرب در مورد ارزش ها در واقع ادعای قدرت هستند. “[I]همانطور که لری سامرز گفته است، روشن نیست که سیاست آمریکا جز از موضع هژمونی بتواند کثرت گرایی را جذب کند.» با این حال، به جای عقب نشینی از خود راضی یا خودآگاهی از فروپاشی تدریجی هژمونی ایالات متحده، ما به عنوان محققین و دست اندرکاران توسعه انتقادی، باید به جای آنگ از رویکرد بالقوه چین برای شروع بحران و امتناع از سقوط به حالت اولیه پیروی کنیم. اقتصادی و دنیایی از لحاظ معرفتی غنی تر که در آن چیزهای زیادی درباره توسعه به عنوان یک فرآیند درک نشده است.
کارولین کورنیر دانشجوی دکترا در موسسه توسعه جهانی (GDI)، دانشگاه منچستر است.
